Een onderzoek naar presentatievormen
van het kunstenaarsboek.
Het boek op de leestafel. /// Het gesloten archief. /// Het boek in een doos. /// Het open archief. ///
Het boek in de schappen. /// Het boek letterlijk betreden. /// Het boek op de grond onder ijzeren platen.
/// Het boek in een intieme ruimte. /// Het boek als installatie in 2 aangrenzende ruimtes. /// Het boek
in een werkruimte. /// Het boek als object waar je langs loopt. /// Het boek als concept voor een ruimte.
onderzoeksresultaten # 03.
Ellen Vomberg
De kunstenaar heeft op vier aaneen geschoven tafels een vitrine met boek, een op tafel liggend boek en een portable Dvd-speler gepresenteerd.
Presentatievorm:
Afmeting tafels: 407 x 221 x 758.5 cm. De tafels waren aanwezig in de ruimte.
Afmeting vitrine: 1.25 x 1.25 x 90 cm
Materiaal vitrine: ribben / grondvlak van hout. Zijvlakken / bovenvlak van acryl.
Afmeting boek vitrine: 45 x 50 x 12 cm
Titel: A BOOK OF ARCHITECTURE AND OTHER MUSIC.
Bladzijden: 49 waarvan 5 uitgevoerd zijn als Pop-up
Materiaal: karton, bindgaren, papier, fotokopieën.
Boek op tafel:
Afmeting: 50 x 47 x 12.2 cm
Titel: A BOOK OF ARCHITECTURE AND OTHER MUSIC.
Bladzijden: 49 waarvan 5 uitgevoerd zijn als Pop-up
Materiaal: karton, bindgaren, papier, fotokopieën.
Boek op tafel is de studie voor het definitieve boek in de vitrine. Hier zijn de bladzijden voorzien van handgeschreven aantekeningen, naam kunstenaar en jaartal 1991.
Dvd-speler:
Toont doorlopend enkele fragmenten uit de film `Prospero's Books' van Peter Greenaway.
Het voorstudie boek op tafel mag aangeraakt en ingekeken worden. Het boek in de vitrine is op een Pop-up opengeslagen en onaanraakbaar. De filmfragmenten tonen het boek in de film.
Johanneke Lamoraal Wichers
Presentatievorm 1:
Een sokkel waarop 6 boeken gestapeld zijn. Naast deze stapel liggen gekleurde brieven. De brieven hebben alle dezelfde tekst en variëren in formaat en dikte. Op de stapel boeken bevinden zich 12 kaartjes. Tegen de sokkel staat 1 boek.
Afmeting sokkel: 33.8 x 28.5 x 62.5 cm
Kleur: wit
Boek 1: Jeroen Brouwers, De Indië romans. In het boek zit een losse brief en zijn op diverse plekken 5 roze rechthoekige papiertjes geplakt, die aan de buitenzijde van het boek zichtbaar zijn.
Boek2: Michail Boelgakov, De meester en Margarita. Het boek is voorzien van 3 losse brieven.
Boek 3: Marco Polo, De wonderen van de Oriënt
Boek 4: William Blake, The marriage in heaven and hell. Het boek is voorzien van 1 losse brief
Boek 5: Bruin linnen boek, met lege bladzijden. Afmeting 16.5 x 25 x 6 cm
Boek 6: Bruin linnen boek met lege bladzijden, Afmeting: 16.5 x 25 x 6 cm. Het boek bevat een losse brief, een ansichtkaart, een artikel uit een tijdschrift en een krantenknipsel.
Boek 7: Harry van Kruiningen, Twee en twintig etsen bij minnebrieven van een franc,
Multatuli: boek staat tegen de sokkel. Het boek bevat een krantenartikel en 4 losse brieven.
De 12 kaartjes zijn kopieën van stukken tekst waarop de lezer/gebruiker iets heeft geschreven, getekend of ingevuld heeft. Afmeting: 8.3 x 6.3 cm
Gekopieerde gekleurde brieven, alle met dezelfde tekst. 71 Stuks
Presentatievorm 2:
Een sokkel waarop 1 boekje geplaatst is.
Afmeting sokkel: 33 x 12.5 x 62.5cm.
Kleur: wit
Boekje: Bevat teksten en tekeningen. Aan het boekje zit een koordje bevestigd.
Titel: WELKOM in zwarte letters
Afmeting: 14 x 9.5 x 0.7 cm
Bladzijden: 18
Kleur: grijs
Presentatievorm 3:
Een sokkel waarop 1 boekje, een stapeltje papier en een doosje met enveloppen zijn geplaatst
Afmeting sokkel: 23 x 18.7 x 76.6 cm
Kleur: wit
Boekje: Bevat tekst en tekeningen..
Titel: geen
Afmeting: 9 x 5.7 x 0.7 cm
Bladzijden: 10
Kleur:bruin
Stapeltje papier: afmeting 8.5 x 5.5 x 1.2 cm
Doosje: afmeting A5
Enveloppe: afmeting 14 x 9 cm. Aan de binnenzijde van de enveloppe is een plattegrond geprint. In de enveloppe zit een identieke enveloppe, dubbel gevouwen en voorzien met naam en adres van de kunstenaar en postzegel.. Ook bevat de inhoud een plattegrond van Amsterdam die opgebouwd is uit straatnamen en een leeg velletje papier van 8.5 x 5.5 cm. Op de achterkant van de plattegrond is een tekst van de kunstenaar geplaatst, eindigend met © 2009 Johanneke.
Presentatievorm 4:
Een sokkel waarop 1 boek geplaatst is.
Afmeting sokkel: 21.5 x 13.8 x 56.4 cm
Kleur: wit
Boek: Toon Tellegen, `ZOVEELWAS ZEKER', een keuze uit de verhalen.
Het boek is gekaft met een structuur van letters. Er is een geel velletje in geplakt. Op diverse plekken is het aantal bladzijden aangevuld dmv. Bladzijden van bruin inpakpapier. Deze bladzijden bevatten tekst en gekopieerde foto's. Verder is het boek op vele plekken voorzien van geschreven teksten, onderstrepingen en omcirkelingen van woorden en zinnen.
Presentatievorm 5:
Dmv. een beamer wordt op de grond een film vertoont van alle werken die de kunstenaar op dat moment presenteert.
Presentatievorm 6:
Een sokkel waarop een olijf/goudkleurig doosje, 3 bruine doosjes en een stapeltje gekleurde kaartjes geplaatst zijn.
Afmeting sokkel: 47 x 45 x 94.7 cm
Kleur: wit
Het olijf/goudkleurig doosje bevat een boekje en een opgevouwen vel papier.
Afmeting doosje: 17.2 x 9.7 x 2 cm
Boekje: tekst en titels van boeken met een bijbehorend nummer
Afmeting boekje: 13.5 x 7.2 x 0.4 cm
Titel: HOOGTEKAART VAN EEN BOEK
Voorzijde: fotokopie
Bladzijden: 10. Elke bladzijden wordt vooraf gegaan door een transparante blad. Naam kunstenaar vermeld op de 1e bladzijde.
Uitgave: 2008 Amsterdam
Opgevouwen vel: Transparant papier voorzien van een tekening en nummer in zwart.
Afmeting opgevouwen: 15.8 x 8.5 x 0.7cm
Afmeting uitgevouwen: 75 x 100.5 cm
3 Bruine doosjes; Elk doosje bevat 5 boekjes die dmv. een lint uit het doosje te halen zijn.
Afmeting doosje: 8 x 6 x 4.6 cm
3x 5 boekjes: Elk boekje bevat een opgevouwen tekeningen een nummer. Op de rugzijde staat een nummer.
Afmeting boekjes: 7.4 x 4 x 1 cm
Afmeting opgevouwen tekening: 7.4 x 3.4 x 0.5 cm
Afmeting uitgevouwen tekening: 42 x 30 cm
Stapeltje gekleurde kaartjes: kopieën van fragmenten van oude boeken en adres van bibliotheek.
Afmeting kaartje: 8.5 x 6.3 cm
Aantal: 10
De zelfgemaakte sokkels zijn op diverse plekken in de ruimte geplaatst. De boekjes, kaartjes vellen papier kunnen opgepakt en bekeken worden. De film wordt doorlopend vertoond.
MatchBoox
De uitgever heeft een installatie geplaatst, die bestaat uit 30 leporelloboekjes in luciferdoosjes hangend aan transparante draden. Het geheel wordt in balans gehouden door loden bolletjes. De boekjes komen als een lint uit de doosjes. Makers van de boekjes zijn schrijvers en kunstenaars.
Presentatievorm:
30 leporello boekjes, limited edition nr. 12 `El Santo' of BookBox ©
Afmeting doosje: 5.4 x 3.6 x 1.3 cm
Voorzijde doosje: afbeelding / tekst
Achterzijde doosje: zwart met witte golflijntjes
Zijkant doosje: lucifer aanstreek strook en één met tekst, www.voixeditions.com
Afmeting boekje uitgeklapt: 102 x 3.2 cm
Elk boekje begint met een witte bladzijde met een blinddruk van de uitgever Lucha Libre.
De leporello's zijn allemaal aan te raken en in te kijken.
Matthias Tharang
De kunstenaar plaatste een installatie bestaande uit een boek op een eigen gemaakte tafel, een wandsculptuur, een geluidsinstallatie en een sokkel waarop een stapel kaarten en audiobooks worden aangeboden.
Presentatievorm:
Formaatboek: A0
Kleur: okergeel
Bladzijden: 193
Titel: PER ASPERA AD ASTRA titel staat op de voorzijde van het boek
Tafel:
Afmeting: 210.7 x 152.6 x 74 cm
De omgekeerde gesloten rechthoek staat op houten blokken. Schroeven en oneffenheden zijn met gips weggewerkt.
Wandsculptuur:
Afmeting: Ø120.7 cm, dikte 1.7 cm
Afbeelding: in het midden van de cirkel is een afbeelding van een hoorn van een telefoon, daaromheen de tekst PER ASPERA AD ASTRA.
De sculptuur hangt vrij van de wand.
Kleur: zwarte afbeelding op witte ondergrond.
Geluidsinstallatie:
Geluid van marsmuziek en stemmen die doorlopend wordt afgespeeld.
Twee kleine zwarte boxen zijn gemonteerd op onbehandeld houten sokkels.
Afmeting sokkels: 1.14 x 7.3 x 7.3 cm
Sokkel met audiobooks en kaarten:
Afmeting: 43.5 x 30.4 x 73.5 cm
Materiaal: onbehandeld hout, schroeven zijn weggewerkt met gips.
Afmeting kaarten: 14.9 x 10.6 cm
Kleur: zwarte letters op witte achtergrond
Voorzijde: in het midden van de cirkel is een afbeelding van een hoorn van een telefoon, daaromheen de tekst PER ASPERA AD ASTRA.
Achterzijde: tekst in Engels / Nederlands en naam van de Kunstenaar.
Audiobooks: CD schijfjes met op voorzijde de titel. Op elk hoesje staat nr. van het exemplaar
Oplage: 193
Het boek is aan te raken en mag doorgebladerd worden. Op de achtergrond zijn de muziek en stemmen voortdurend te horen. Audiobooks zijn te koop, kaarten gratis mee te nemen.
Verslag van de derde presentatie project [in]visible
Op zaterdagmiddag 7 november vond de 3e onderzoeksfase van het project plaats. Daags tevoren kwamen er al flink wat afmeldingen. Gelukkig werden de ruimtes van Archief Synergie - ondanks het regenachtige herfstweer - toch nog goed bezocht. Er heerste een gemoedelijke stemming en er viel gevarieerd werk van 4 verschillende deelnemers te bewonderen. Hier volgt een impressie.
Wat gelijk opvalt bij het betreden van de vertrekken is dat er geluiden op de achtergrond aanwezig zijn. Hetgeen een vervreemdend en verrassend effect teweeg brengt. Bij nader aanhoren blijken deze afkomstig van 2 verschillende installaties.
Bij Johanneke Lamoraal Wichers is het geluid te horen van omgeslagen bladzijden. Het geknisper wordt hierdoor nog eens extra benadrukt. Voor het onderzoek heeft zij een beeld geprojecteerd op de vloer van een zijruimte. Te zien is hoe ze pagina voor pagina haar eigen boekwerken doorbladert. Ook onmogelijke vouwconstructies worden opengevouwen. Johanneke probeert op deze manier het de kijker naar de zin te maken. Uit eigen ervaring had ze al eerder bemerkt dat het publiek een zekere schroom heeft om de boeken in te kijken. Via deze ingreep wordt het toch mogelijk om de inhoud mee te beleven. Door deze `ont-engende' tussenstap wordt de afstand tot de beschouwer aanzienlijk verkleind. Johanneke is onlangs afgestudeerd aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam. Ze is al langere tijd bezig met het maken van boeken en boekjes. Veelal worden ze verwerkt in installaties. Belangrijk is ook de interactie: hoe reageren mensen er op en wat kun je er van terugkrijgen. Op witte sokkels zijn er kleine, intieme boekwerkjes uitgestald die ingekeken mogen worden. Graag zelfs. In een doosje zitten kleine envelopjes, die meegenomen mogen worden naar huis. Bevattende een wit velletje dat in bijgeleverde antwoordenvelop (met postzegel!) teruggestuurd mag worden. Met het verzoek aan de meenemer om het na 3 dagen terug te sturen, met ingevuld blaadje en beschrijving van de lokatie waar het velletje zich die tijd heeft bevonden. Alle teruggekomen velletjes zullen dan uiteindelijk weer worden verwerkt tot een nieuw boekje.
Matthias Tharang, afkomstig uit Zürich en zo'n twee jaar woonachtig in Nederland, heeft een heel andere benadering van het medium boek. Op een grote tafel is een reusachtig boek gelegd dat geënt is op het maximum papierformaat A0, begeleid door dwingend aanwezige marsmuziek. Het project is getiteld `Per Aspera Ad Astra', hetgeen letterlijk betekent: `Door Ontbering naar de Sterren'. Het boek waar het om gaat blijkt na enige voorzichtig handelen loodzwaar. Of beter gezegd: niet te tillen. De pagina's zijn zo goed als leeg, alleen is in het midden met de letter Bell -ooit ontworpen voor het gebruik bij telefoonboeken - gebruik gemaakt van een summiere tekst. De telefoonnummers van alle 193 erkende regeringen in de wereld zijn per pagina vermeld. Wie dat wil kan ze zo bellen. Wel even rekening houden met het verschil in tijdsbeleving: in Kiribati is het 12 uur later dan hier, in Equador 7 uur vroeger. Matthias heeft de regeringen allemaal gebeld, terwijl hij op de achtergrond de onvermijdelijke klanken van krijgshaftige marsmuziek liet horen. De veelal verwonderde reacties zijn te horen op de CD die hij uitgegeven heeft. Matthias is vooral geïnteresseerd in de absurditeit van de macht. Een pseudo-sacraliteit bij de uitvoering van het boek versterkt dit idee. Om deze te benadrukken heeft hij het boek zo groot en zwaar mogelijk uitgevoerd. Terwijl het papier juist weer heel gewoon en gemakkelijk om te slaan is. Gedurende de middag valt er bijna niemand te signaleren die het boek doorbladert. Opmerkelijk om te zien dat het boek toch telkens open ligt op een andere pagina.
Van het maximale boekformaat naar het minimale is het slechts een kleine stap. Via een ingenieuze constructie is de hele collectie MatchBoox uitgestald. De boekjes in luciferformaat bestaan eigenlijk uit gevouwen bladzijden die in totaal een lengte hebben van ongeveer een meter lang. Voor deze gelegenheid zijn ze via een bijna onzichtbare draad aan het plafond gehangen. Aan de onderzijde zijn ze aan de vloer bevestigd door middel van kogeltjes met een diameter van 1,5 centimeter, een ingenieuze vinding. Zo wordt het kogeltjesplateau bijna een object op zich. Onlangs was de collectie te zien in het Franse Nîmes. MatchBoox is een idee van Xavier van Leeuwe en zijn broer Emmanuel, die het project als een aangename en tijdrovende tijdsbesteding zien. Sinds de start in november 2008 zijn er al ruim 50 uitgaven verschenen. Sommige van de auteurs zijn onbekend, andere zoals Sylvia Witteman en Ronald Giphart bekend bij het grote publiek. De gevestigde auteurs zijn natuurlijk voor het fonds het meest aantrekkelijk en maken het door de grotere oplage mogelijk om de collectie uit te breiden. Bij het bekijken van de uitgevouwen stroken valt op hoeveel verscheidenheid aan invulling er gegeven wordt aan de inhoud en vorm van de boekjes. Zo is er een boekje met getekende portretten van eigenaren van 06-bedrijfjes in Amsterdam (“alleen in het weekeinde beschikbaar”), een ander boekje wordt gevuld met verkleinde versies van reeds bestaande monumentale schilderijen van een Frans kunstschilder. MatchBoox worden geleverd via de boekhandel en via internet. Tegenwoordig op bestelling. Xavier: “Telkens als er enkele orders zijn, beginnen we de stroken uit te printen. Die snijden we en vervolgens beginnen we ze te rillen en op te vouwen. Na een handmatige reliëfstempel kunnen ze dan in het lucifersdoosje. In een uur kunnen we er zo'n 30 maken”.
Ellen Vomberg heeft voor de verfilming van ‘Prospero's Books’ door de bekende Engelse filmer Peter Greenaway (maker van o.a. ‘Drowning by Numbers’) in 1990 een pop-up boek gemaakt. Eerst maakte ze een schetsversie, later een definitieve. Beide uitvoeringen zijn bij de presentatie op de grote tafels direct bij de ingang te zien. Van te voren had Ellen goed bij kinderboeken gekeken hoe die uitklapbare vormen nu eigenlijk in elkaar steken. Het uiteindelijke model dat voor de filmopnamen gebruikt werd staat opgesteld in een grote glazen vitrine. Dat moet ook wel, omdat het een kwetsbaar voorwerp is. Toegankelijker en des te sympathieker is het schetsmodel. Dat mag zonder handschoenen, maar na enige uitleg aangeraakt en doorgebladerd worden. Door de pop-ups is het boek behoorlijk dik geworden. Om doorzakken tegen te gaan kunnen er houten blokjes onder gelegd worden. Het boek doorbladeren is een feestelijke ontdekkingstocht: het verhaal is in gekopieerde en betekende vorm te volgen, af en toe ontstaan er pop-ups van tempels en paleizen die op de bladzijden geplaatst zijn. De onderdelen van de bouwwerken zijn aan elkaar geniet. Ook de achterzijden van de 3-dimensionale delen spelen zo mee. Op bijna iedere pagina staan in potlood notities en aanwijzingen. Via een kleine DVD-speler zijn de scènes uit Greenaway's film te zien: de camera duikt vanuit verschillende invalshoeken in de maquette. De film werd een succes. Toen de opnamen gemaakt waren, had de maquette voor de filmmaker geen nut meer. Beide werelden gingen een eigen leven leiden. Voor de gelegenheid van het ‘in-visible’-project worden film en rekwisiet nog eens bij elkaar gebracht.